Photo: UNDP Uzbekistan

2020-yil 11-noyabr kuni «O‘zbekiston fuqarolarini tinglab» hamda «COVID-19 pandemiyasining O‘zbekistondagi ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari”: mahalla vakillari va tadbirkorlik sub'yektlari orasida o‘tkazilgan so‘rovnoma tadqiqotlar natijalarini ko‘rib chiqish maqsadida, shuningdek bularning natijalari bo‘yicha eng maqbul harakatlarni muhokama qilish uchun raqamli videoanjuman bo‘lib o‘tdi. Mazkur tadbir Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (ITIM), Jahon banki, Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining “Taraqqiyot strategiyasi” Markazi va BMTTD tomonidan tashkil etildi.

COVID-19 pandemiyasi va u bilan bog‘liq karantinga nisbatan O‘zbekistondagi umummilliy javob choralarini takomillashtirish maqsadida BMTTD ITIM hamda Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi bilan hamkorlikda oilalar uchun ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarning, shuningdek kichik va o‘rta korxonalar uchun o‘rnatilgan cheklovlarning tahlilini amalga oshirdi. Bugungi raqamli videoanjumanning maqsadi ushbu natijalarni qaror qabul qiluvchi mansabdor shaxslarga va ommaviy axborot vositalariga taqdim etishdan, shuningdek aniqlangan ma'lumotlardan foydalanish bo‘yicha kelgusi qadamlarni belgilab olishdan iborat edi. Mazkur ma'lumotlar COVID-19 oqibatlarini kamaytirishga qaratilgan kelajakdagi siyosiy mexanizmlar va qonunchilik hujjatlari uchun asos bo‘lib xizmat qilishi lozimligi, shuningdek ulardan O‘zbekistonning pandemiyadan so‘ng kelgusi tiklanishida foydalanish kerakligi borasida takliflar bildirildi.

COVID-19 pandemiyasi va u bilan bog‘liq karantinga nisbatan O‘zbekistondagi umummilliy javob choralarini takomillashtirish maqsadida BMTTD ITIM hamda Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi bilan hamkorlikda oilalar uchun ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarning, shuningdek kichik va o‘rta korxonalar uchun o‘rnatilgan cheklovlarning tahlilini amalga oshirdi. Bugungi raqamli videoanjumanning maqsadi ushbu natijalarni qaror qabul qiluvchi mansabdor shaxslarga va ommaviy axborot vositalariga taqdim etishdan, shuningdek aniqlangan ma'lumotlardan foydalanish bo‘yicha kelgusi qadamlarni belgilab olishdan iborat edi. Mazkur ma'lumotlar COVID-19 oqibatlarini kamaytirishga qaratilgan kelajakdagi siyosiy mexanizmlar va qonunchilik hujjatlari uchun asos bo‘lib xizmat qilishi lozimligi, shuningdek ulardan O‘zbekistonning pandemiyadan so‘ng kelgusi tiklanishida foydalanish kerakligi borasida takliflar bildirildi.

COVID-19 pandemiyasining uy xo‘jaliklariga bo‘lgan ijtimoiy-iqtisodiy ta'siri bo‘yicha tadqiqot 2020 yilning may-iyun oylarida amalga oshirildi va uning davomida O‘zbekistonning barcha hududlaridagi mahalla rahbarlari bilan so‘rovnomalar o‘tkazildi. So‘rovnomalarda 3670 respondentlar ishtirok etdilar, jumladan mahalla raislari (84,7%), ularning o‘rinbosarlari (12,8%) va mahalla faollari (2,5%), shulardan 62,9% qishloq mahallalari vakillaridir. Tadqiqot natijalariga ko‘ra pandemiya kambag‘al oilalarning ko‘payishiga, ayniqsa shahar hududlarida, olib keldi.


Mazkur tadqiqot shuni ko‘rsatdi-ki, oziq-ovqat to‘plamlarini tarqatish kabi ayollar va keksalar uchun ko‘proq zarur bo‘lgan moddiy yordam ko‘ngilli ko‘mak berishdan ko‘ra muhimroq deb hisoblandi. Ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarni bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalar ichiga quyidagilar kiritildi:

- Xususiy sektorni zaruriy mahsulotlarni import qilish yoki mahalliy darajada ishlab chiqarishga rag‘batlantirish maqsadida iqtisodiy va ijtimoiy siyosat choralarini o‘zgartirish;

- Mahallalarda kichik xususiy korxonalarni tashkil etishni qo‘llab-quvvatlash orqali yoshlar va xotin-qizlarni oilaviy tadbirkorlik bilan shug‘ullanishga rag‘batlantirish;

- Zaruriy yordamni olishda xotin-qizlar uchun yengillik yaratish, shuningdek ularni tashvishlantiruvchi masalalar tinglanishini ta'minlash;

- COVID-19 kasalligidan davolangan odamlar tomonidan xatar yo‘qligini ommaviy axborot vositalari ta'kidlab turishini ta'minlash.

Bir vaqtning o‘zida o‘tkazilgan so‘rovnomada, butun O‘zbekiston bo‘ylab tadbirkorlik subyektlari bilan o‘tkazilgan 887ta suhbat asosida, COVID-19 pandemiyasining mamlakat darajasida kichik va o‘rta korxonalarga ta'siri o‘rganildi. So‘rovnoma davomida aniqlanishicha, turizm, mehmonxona va umumiy ovqatlanish sohalariga mansub kichik va o‘rta korxonalar hamda Sirdaryo, Namangan, Navoiy vilostlarida, Toshkent shahrida va Qoraqalpog‘istonda joylashgan korxonalar eng ko‘p zarar ko‘rdilar, ayni vaqtda qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaliklaridagi korxonalar eng kam talafot ko‘rdilar. Pandemiya davrida eng ko‘p qiyinchiliklarga uchragan korxonalar qatoriga ish jarayonlarini ko‘chirish imkoniyati yo‘qligi yoki internetga ulanish imkoni yohud kerakli uskunalar mavjud emasligi sababli masofaviy ishlay olmagan korhonalar kirdi.

Mazkur ikkinchi tadqiqot bo‘yicha hisobotda berilgan tavsiyaga ko‘ra, kichik va o‘rta korxonalarga ko‘rsatilayotgan yordam o‘z ichiga korxonalarning rivojlanishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish, soliq yukini kamaytirish, kredit foizlarini pasaytirish uchun institusiyaviy muhitni yaratish orqali moliyaviy ko‘makdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish hamda masofaviy ishga o‘tishni qo‘llab-quvvatlash kabi chora-tadbirlarni qamrab olishi lozim.


11-noyabr kuni bo‘lib o‘tgan videoanjuman davomida ushbu tadqiqotlarning uslubiyatlari va natijalari taqdim etildi, shuningdek kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha batafsil strategik maqsadlar, jumladan yordamga ko‘proq muhtoj bo‘lgan oilalarni qo‘llab-quvvatlash ("temir daftarlarda" ko‘rsatilganidek), va ishsizlik muammosini hal etish uchun vositalardan foydalanish to‘g‘risida ma'lumot berildi. Barcha ishtirokchilar O‘zbekistondagi ijtimoiy-iqtisodiy tiklanish sur'atini jadallashtirish uchun yangi qonunchilik va siyosatni ishlab chiqishda ushbu tadqiqotlarning natijalaridan foydalanish borasida o‘z qiziqishlarini bildirdilar.

Icon of SDG 0

BMTTD BMTTD dunyoda

A

Afgʻoniston Albaniya Angola Argentina Armaniston

B

Bahrayn Bangladesh Barbado Belarus Beliz Benin Birlashgan Arab Amirliklari Boliviya Bosniya va Gertsogovina Botsvana Braziliya Burindi Burkina-Faso Butan

C

Chad Chernogoriya Chili

D

Dominikan Respublikasi

E

Efiopiya Ekvador Ekvatorial Gvineya Eritreya Eron Esvatini

F

Falastin halqiga yordam dasturi Filippin

G

Gabon Gaiti Gambiya Gana Gayana Gonduras Gruziya Gvatemala Gvineya Gvineya-Bisau

H

Hindiston

I

Indoneyzia Iordaniya Iroq Respublikasi

J

Janubiy Afrika Janubiy Sudan Jazoir Jibuti

K

Kabo-Verde Kamboja Kamerun Keniya Kipr Kolumbiya Komor Orollari Kongo Demokratic Respublikasi Kongo Respublikasi Koreya Demokratik Respublikasi Kosovo Kosta-Rika Kot-d'Ivuar Kuba

L

Laos Halq Demokratik Respublikasi Lesoto Liberiya Livan Liviya

M

Madagaskar Malavi Malayziya Maldiv Mali Markaziy Afrika respublikasi Marokash Mavrikiy va Seyshel Mavritaniya Meksika Misr Moldova Mongoliya Mozambik Muanma

N

Namibiya Nepal Niger Nigeriya Nikaragua

O

O'zbekiston Ozarbayjon

P

Panama Papua Yangi Gvineya Paragvay Peru

Q

Qirg'iziston Qozog'iston Quvayt

R

Rossiya Federatsiyasi Ruanda

S

Salvador Samoa ko'pdavlatli ofisi San-Tome va Principiya Saudiya Arabistoni Senegal Serbiya Sharqiy Timor Shimoliy Makedoniya Shri-Lanka Sierra-Leone Somali Sudan Surinam Suriya

T

Tanzaniya Tayland Tinch okeani mintaqasi Togo Tojikiston Trinidad va Tobago Tunis Turkiya Turkmaniston

U

Uganda Ukraina Urugvay

V

Venesuela Vyetnam

X

Xitoy Xorvatiya

Y

Yaman Yamayka

Z

Zambiya Zimbabve